AIM: start



FRI, 16 FEB 2001 09:49:35 GMT

Volvo, bombat dhe dėshmitari

Nėntoka sllovene Ish - komandanti i njėsisė kryesore nė brigadėn Moris pohoi se pjesa elitė e Ushtrisė sllovene, me kėrkesė tė ministrit tė mbrojtjes Janez Janshės mė 1993, vendosi bombė nėn automobilin e deputetit Zmag Jelinēiē. Minuesit, pėr fat, ishin diletantė prandaj nuk ndodhi ndonjė katastrofė mė e madhe mu nė qendrėn e Lubjanės.

Lubjanė, 07.02.2001.

Pas shtatė vjet fshehje tė sė vėrtetės “rrodhi” informacioni pėr pėrzierjen e ish ministrit tė mbrojtjes, sot shef i opozitės sllovene, Janez Janshės, nė sulmin me bomba kundėr deputetit Zmag Jelinēiē. Jelinēiē edhe tani ėshtė deputet, por dallimi qėndron vetėm aty se para shtatė vitesh udhėhiqte Kėshillin Parlamentar pėr Mbrojtje, pėr ēka Jansha e kishte nė shėnjestėr si armik tė rrezikshėm politik. Prandaj tentoi qė ta “trondiste” pak armikun me ndihmėn e forcave speciale tė njėsitit elitist tė Ushtrisė sllovene -Moris. E thėnė, e bėrė – u dha urdhėri, bomba eksplodoi, kurse nė vendin e ngjarjes doli policia qė kryen kontrollime dhe pas hetimeve do tė dyshojė nė pjesėtarėt e brigadės speciale, tė cilėt sipas deklaratave tė dėshmitarėve - para eksplodimit kishin qarkulluar me vetura qė kishin regjistrime tė njohura rreth automobilit tė parkuar.

Jansha nė atė kohė ishte nė funksionin e ministrit tė mbrojtjes dhe arriti qė tė mbronte eprorėt e pėrkushtuar. Kryesorja pasoi mė vonė, nė njė aksion tjetėr, i njohur si rasti Depala vas, kur morisovėt nėn mbulesėn e hetimit shkaku i marrjes tė dokumenteve tė besueshme ushtarake i bėnė pritė nė udhėn magjistrale Lubjanė – Maribor, nė dalje pėr nė Depala vas dhe e ndaluan auton e Tone Smolnikarit, e nxorrėn nga dritarja, e dėrguan pėr ta marrė nė pyetje dhe i kurdisėn dokumente tė rrejshme. Smolnikar u shkallmua dhe pėrfundoi nė spital, kurse Jansha ishte i detyruar tė jepte dorėheqje. Morisi u shpėrnda, kurse rasti me ndihmėn e simpatizuesve politikė nė funksione kyēe – u hesht. Hetuesia shtetėrore nė fund hodhi poshtė padinė kundėr kryerėsve, si tė pabazė. Diēka e ngjashme ndodhi edhe me rastin e Jelinēiēit, derisa nuk vendosi tė fliste njė nga ata qė ishte pėrzier nė kėtė rast, majori Ladislav Troha, ish-pjesėtar i njėsisė speciale Moris. Ai pranon se me lutje tė eprorėve falsifikoi librin e rojes, qė tu siguronte alibi tė rrejshme atyre qė kishin vendosur bombėn nėn auton e Jelinēiēit. Mė pas pasoi njė senzacion i ri – u paraqit vėllau i Ladisllav Trohes, duke thėnė se mė shumė tre javė nuk ka asnjė gjurmė, asnjė zė nga ai.

Mediat, megjithatė, kėsaj rradhe nuk u prirėn aq shumė drejt kėsaj afere, duke besuar se Troha ishte fshehur derisa tė kalonte turma dhe ftohja nga rrėmbimi i parė i ish- shokėve tė tij tė dikurshėm qė i pėrmendi nė intervistėn dhėnė gazetės Veēer tė Mariborit. Pėrndryshe kjo nuk ėshtė shfaqja e parė e Trohinit- ai edhe para dy vjesh u bė yll medial kur me kitarė, nė qendėr tė Lubjanės, protestoi pėr gjendjen e rėndė nė ushtri, duke sfiduar pėrgjegjėsit pėr furnizime tė ushtrisė pėr pėrgatitjen jocilėsore tė saj. Ai haptas foli edhe pėr tabu-temėn – kontrabandėn me armė, kurse ushtria e dėboi nga shėrbimi pas shumė peripetive juridike. Ai sėrish, para njė kohe u kthye nė shėrbim, kėsaj rradhe nė Ministrinė e Mbrojtjes, ku u inkuadrua nė sektorin pėr mbrojtje dhe shpėtim. Mbase pozita mė e re e nxiti qė mu para arkivimit tė rastit Jelinēiē (si i "pazgjidhshėm") tė fliste dhe tė akuzonte ish-bashkėpunėtorėt e tij mė tė ngushtė tė cilėt gjatė viteve tė kaluara kėnaqeshin duke qenė tė mbrojtur nga shėrbimet e sigurimit ushtarak.

Kthehemi te rasti – vetura e Jelinēiēit. Policia menjėherė pas sulmit gjeti gjurmėt qė ēuan deri tek sulmuesit me bomba. Por nuk kishte dėshmitarė qė mund tė ndėrlidhte Morisovcėt e Janshėn me Volvon e Jelinēiēit. Deri nė atė ēast kur Troha nuk e freskoi kujtesėn dhe deklaroi se saktėsisht nė mbrėmje e 13 prillit tė vitit 1993 nė Ministrinė e Mbrojtjes komandanti i Morisit Anton Krkoviē, tha se “ka ca ndytėsira"; atė natė tre orė pas mesnate eksplodoi bomba nėn veturėn e Jelinēiēit Volvo 460, e parkuar nė jug tė qendrės sė Lubjanės. Policisė i ofroi dėshmi rojtari i njė ndėrmarrjeje tė afėrt; tregoi se vuri re se si para ndėrtesės sillej njė djalė i ri. I interesoi prania e tij nė mesnatė dhe hetoi si i panjohuri hyri nė Fiat Uno, me regjistrim tė Zagrebit. Kjo i orientoi inspektorėt drejt pjesėtarit tė brigadės speciale tė Morisit, Robert Suhadolnikut, i cili ka veturė tė kėtillė. Dihej se ai nuk punoi vet, kurse Troha sot dėshmon se nė sulm kanė marrė pjesė edhe dy pjesėtarė tjerė tė Morisit. Qė para shtatė vitesh kriminalistėt e ngushtuan qarkun rreth tė dyshimtėve, kurse major Troha nuk pranoi ftesė pėr mbledhje nė Ministrinė e Mbrojtjes nė Lubjanė.

"Ēka ndodhi, ndodhi. Ministri Jansha lutet qė disi ta shpėtojmė kėtė gjė” ia tėrhoqi vėrejtjen Trohės eprori i tij Anton Krkoviē. Troha e kuptoi se ministri Jansha do tė tentojė qė ministri i punėve tė brendshme Ivo Bizjak tė mos insistojė nė efikasitet tė hetimit. Nė pyetjen e Trohinit, Krkovic u pėrgjigj atėherė se aksioni ishte i autorizuar pėr ta frikėsuar Jelinēiēin. Sė andejmi, vlerėson Troha, Janez Jansha si ministėr i mbrojtjes ėshtė kryerės direkt i gjithė aksionit. Pėrfundimisht, Troha u desh tė lėshoj pe shkaku i presionit tė tė pėrmendurve dhe siguroi alibi pėr tė dyshimtin Suhadolnik, duke deklaruar se gjatė kohės sė eksplodimit ishte nė roje, pėr ēka e falsifikoi edhe librin e rojes. Hetimet menjėherė u bllokuan, kurse policisė nuk i mbeti asgjė vetėm se tė ngriste padi kundėr "kryerėsit tė panjohur". Ky ishte incidenti i parė (nė serinė e incidenteve) mes Ministrisė sė mbrojtjes (Jansha) dhe Ministrisė sė punėve tė brendshme (sė pari - Igor Bavēar, i cili nė ndėrkohė zgjodhi njė opcion tjetėr politik dhe u nda me Janshėn, kurse pastaj Ivo Bizjak). Kronologjia e gjithė rastit u shėnua nė raportin e policisė kriminale (pėr punėn joligjore nė Ministrinė e mbrojtjes), i njohur me emrin si "Dosje 13"...

Fati pėrfundimtar i rastit deri tani ėshtė i paqartė. Nuk jep shpresė as deklarata e prokurorit tė pėrgjithshėm shtetėror Zdenka Cerar se motivi i vendosjes sė bombės "nuk ėshtė i njohur ", me ēka eksplodimi trajtohet si "shkatėrrim tė gjėrave tė huaja ", qė hidhėron mė shumė se edhe nomenklatura aktuale politike fsheh gjėrat. Deri tani ėshtė spekuluar shumė rreth motiveve tė minimit tė Volvos sė Jeliēiēit, por shėrbimi sekret ushtarak arriti qė t’i ftoh gjurmėt. Tani atė e bėn edhe prokurori shtetėror, duke rezonuar se gjithė kjo ėshtė drejtuar vetėm kundėr pronės, e jo personave. Pėr njė praktikė tė ngjashme nė botė nuk ka kurfarė dilemash. Vendosja e eksplozivit nėn automobilin e kundėrshtarit politik konsiderohet si terrorizėm. Edhe pse nė OKB edhe mėtej nuk ekziston ndonjė definicion i saktė pėr terrorizėm, sipas vlerėsimit tė njė eksperti tė njohur nė kėtė sferė Paula Vilkinsonit, si terrorizėm konsiderohen "gjitha veprat qė krijojnė ndjenjė ekstreme tė frikės, ose atakimi nė publik tė gjėrė, kur sulmon simbolet dhe vlerat tjera nė kundėrshtim me standardet shoqėrore, kur synohen ndikim nė veprimet politike". Kėshtu, p.sh. edhe plaēkitja e bankės nė praktikėn e gjyqeve zvicerane konsiderohet si terrorizėm, nė rast se motivet janė politike. Pėrndryshe nė Baski ose nė Belfast kur ndonjė veturė fluturon nė ajėr, askush nuk flet pėr “dėmtimin e pronės sė huaj”.

Shkatėrrimi i objekteve qė kanė ndonjė domethėnie simbolike ēdoherė ėshtė konsideruar si terrorizėm. Shumė terroristė, ashtu si "meteorologėt" amerikan, gjithnjė kishin parasyshė qė nė aksionet e tyre tė qėllohet vetėm prona. Aktet e kėtilla terroriste megjithatė kanė si qėllim qė tė paralajmėrojnė se dhuna e ardhshme do tė orienohet drejt njerėzve, qė mund tė krahasohen me objektin. Nė rastin e Jelinēiēit, sulmi ėshtė pėrgatitur nė datėlindjen e djalit tė tij. Prandaj ekpsplodimi nėn veturėn e tij nėnkupton kėrcėnim pėr tė ardhmen e familjes sė tij. Ata qė lexojnė "diskursin e terrorizmit" e dijnė kur sulmohen caqet e “vetmuara”. Kjo ndodh atėherė kur pritet "pėrkrahja e heshtur e masave", me ēka sulmi bėhet nė atė mėnyrė qė tė mos ketė dyshim se qėllon vetėm "elitėn" ose "pėrgjegjėsit". Ky ishte qėllim edhe nė rastin e fluturimit nė ajėr tė veturės sė deputetit Jelinēiē nė rrugėn Prazhak, nė Lubjanė.

Dhe derisa prokurori shtetėror kėrkon formulė pėr tė dalė nga situata eksploduese politike, politika sllovene pėr herė tė parė ėshtė e bashkuar. Aktivimi i aferės sė bombės nuk i konvenon as opozitės, me Janshėn nė krye, as koalicionit tė Dėrnovshekut. Jeliēniē nuk ėshtė ndonjė figurė e adhuruar as te njėra palė, as te tjetra, prandaj ekziston mendimi se fillimi i procesit do tė prishte imazhin qė u krijua para botės. Pa marrė parasyshė pėrpjekjet e LSD-sė sė Dėrnovshekut, vėshtirė se do t’i vė kapak "sulmit terrorist pėr tė frikėsuar kundėrshtarin politik". Pėrndryshe ėshtė vėshtirė tė paramendohet qė dikush nė Baski apo Londėr, nėse i fluturon automobili nė ajėr tė kujtojė eufemizmin se "ėshtė tentim pėr shkatėrrimin e pronės sė huaj”. Frikėsimi i kundėrshtarit politik me ndihmėn e bombave dhe keqpėrdorimin e shėrbimeve sekrete dhe tė ushtrisė kudo nė botė konsiderohet terorizėm. Tani kjo nuk ndodh nė Slloveni, nė shtetin me demokraci tė re, qė ėshtė mėsuar tė marrė nga Brukseli vetėm lėvdata.

Nė vend se gjėrat tė pastroheshin dhe tė ndėrpritej nė tė ardhmen praktika e ngjashme, opinioni publik gėrmon me idenė pėr tė “mirėn e pėrgjithshme” duke heshtur njė bombė. Deputeti Jelinēiē ankohet, Ladislav Trohu “mungon” pak, qė para dhjetė ditėsh, kurse policia dhe mediumet pohojnė se njeriu ėshtė fshehur pas dhėnies sė intervistės, sepse ka pėrmendur shumė njerėz tė fuqishėm dhe tė rrezikshėm. Paraqitja e vėllaut tė Trohinit komentohet si vetreklamim. Policia edhe mėtej kryen hetime, por pasi nuk ėshtė paraqitur asnjė gjurmė gjithēka ka shtangur nė vend. Tė dyshimtit qė janė pėrmendur edhe mėtej janė nė liri, ministri i atėhershėm i policisė Ivan Bizjak tani sėrish ėshtė ministėr nė kabinetin e Drnovshekut (kėsaj rradhe ministėr drejtėsie), kurse operatoti i gjithė rastit rreth Volvos sė Jelinēiēit, Anton Krkoviē, shkollohet nė institucionin prestigjioz nė Londėr, Royal College of Defence Studies! Gojėkėqinjtė thonė se ai ėshtė atje pėr tė mėsuar se sa eksploziv nevojitet.

AIM Lubjan

IGOR MEKINA